Üroloji
Prostat Büyümesi
Prostat Nedir ? Ne İşe Yarar ?
Prostat, spermlerin beslenmesine ve ejakülasyon (boşalma) sırasında taşınmasına yarayan sıvıyı salgılayan bir organdır.
Mesaneden çıkan idrar yolunun hemen başlangıcında yer alan ve idrar yolunu çepeçevre saran prostat bezi yaşın ilerlemesi ile büyümeye başlar. Bu büyüme iç kısma, idrar yoluna doğru olduğu oranda hastada idrar yaparken zorlanma şikayetleri başlar. İdrar tam boşaltılamadığı için kullanılan mesane kapasitesi azalır, hasta sık sık idrara gitmeye, gece idrara kalkmaya başlar.
Normalde bir ceviz büyüklüğünde ve yaklaşık 20 gr ağırlığında olan prostat bezi bazen bir greyfurt kadar irileşebilir. Eğer büyüme hep dış tarafa doğru olursa hastada idrarla ilgili hiçbir yakınma görülmeyebilir.
Prostat Büyümesi Ne Demektir ?
Normal Prostat |
|
 Büyümüş Prostat |
Genellikle 50'li yaşlardan itibaren belirtiler vermeye başlayan prostatın selim büyümesi (BPH) kanser değildir. 60 yaşın üzerindeki hastaların yarısında, 85 yaşın üzerindeki hastaların %90'ında görülür. Sadece prostat dokusunda bir büyüme söz konusudur. Bu durum kanser gelişimi için bir zemin hazırlamaz.
BPH (selim prostat büyümesi) prostatın kanser hastalığı değildir. Ancak aynı prostatta hem BPH hem prostat kanseri görülebilir. Mutlaka araştırılmalıdır.
Bulguları Neler Olabilir ?
- İdrar yapmayı başlatmada zorluk
- Sık sık idrara çıkma (özellikle geceleri)
- Mesanenin tamamen boşalmadığı hissi
- Aniden kuvvetli idrara çıkma ihtiyacı
- Zayıf idrar akımı, kesik kesik, çatallı idrar yapma
- İdrar yaparken zorlanma ya da ıkınma
- İdrar damlaması ya da kaçırma
- İdrar yaparken sızı ya da yanma
"İdrar çıkışının zorlanmaya başlaması ile ilgili değişimler çok yavaş seyirli olduğu için hastalar genellikle bu değişimi hissetmez veya önemsemezler"
Gecikmiş vakalarda neler gözlenebilir ?
- Güçsüz mesane
- Mesane ve böbrek enfeksiyonları
- Tamamen idrar yapamaz hale gelme
- Geriye kaçan idrarın idrar yollarını genişletmeye başlaması
- Böbrek yetmezliği
Prostat Büyümesinde Tanı Nasıl Konur ?
Aynı anda prostat kanseri de olabileceğinden ve prostat kanserinin kendine özgü erken dönem belirtileri olmadığından incelemeler sırasında bu yönden de araştırılmalıdır.
Serum Prostat Spesifik Antijen (PSA) bakılması
- Prostat kanseri ayırıcı tanısında önemli
- Anlamlı yüksek değerlerde prostat biyopsisi yapılır
Parmakla prostat muayenesi
- Prostat kanseri ayırıcı tanısında önemli
- Prostatın kıvamı, simetrisi, büyüklüğü değerlendirilir
- Nodül (kısmi sert doku) araştırılır
Ultrasonografik inceleme
- Prostat kanseri ayırıcı tanısında önemli
- Prostatın iç yapısı ve büyüklüğü hakkında bilgi verir.
İdrar tahlilleri
- Enfeksiyon varlığı araştırılır
İdrar akım ölçümü (Üroflowmetri)
- İdrar yapış hızı, süresi, tazyiği hakkında bilgi verir.
İdrar yapma sonrası mesanede kalan idrar miktarı tayini
- Normalde idrar yaptıktan sonra mesanenin tamamen boşalması gerekir.
Sistopanendoskopi (Mesane ve alt idrar yollarının optik cihazlarla incelenmesi)
- Şikayetlerin gerçekten prostatın idrar yolu içine doğru büyüyüp yolu tıkamasına mı, yoksa benzer şikayetleri yapabilen idrar yolu darlıkları, taş ya da tümöral oluşumların varlığına mı bağlı olduğu direkt gözlenir.
- Ayrıca mesane de incelenerek zor idrar yapmaya bağlı görülen mesane değişiklikleri ve derecesi değerlendirilir.
"Prostat kanserinin ön değerlendirmesinde kan PSA düzeyi, parmakla prostat muayenesi ve ultrasonografik inceleme önemlidir."
- Şikayetlerimin şiddeti nedir ?
- Bu şikayetler benim günlük yaşantımı ne kadar etkiliyor?
- Bu şikayetlerin sebebi selim prostat büyümesi mi?
- Tedavi mutlaka gerekiyor mu? Tedavi edilmezse ne olur?
"Benzer şikayetleri olan iki ayrı hasta bu durumlarından aynı derecede rahatsız olmayabilir. Bu nedenle ameliyat gerekir mi? gerekirse ne tür bir ameliyat tercih edilmeli? sorularının cevabını hastaların böyle bir durumdan ne kadar rahatsız oldukları da belirler."
Bir üroloji uzmanı ile görüştügünüz zaman sizden aşağıdaki soruları cevaplamanızı isteyecektir.
- Şikayetleriniz nelerdir?
- Ne kadar süredir varlar?
- Sizi ne sıklıkla rahatsız ediyorlar?
- Daha kötüleşmeye başladılar mı?
- Ailenizde prostat problemi yaşayanlar var mı?
- Başka sağlık sorunlarınız var mı?
- Devamlı kullandığınız bazı ilaçlar var mı?
Uluslararası Semptom Skoru ?
GEÇTİĞİMİZ BİR AY BOYUNCA...
İdrar yaptıktan sonra mesanenizin boşalmadığı hissine kapılma sıklığınız nedir?
HİÇ BİRİNDE |
0 |
5'DE BİRİNDEN AZ |
1 |
YARISINDAN AZ |
2 |
HEMEN HEMEN YARISI |
3 |
YARISINDAN FAZLA |
4 |
HEPSİNDE |
5 |
İdrar yaptıktan sonra, 2 saattten daha az bir sürede tekrar idrar yapma ihtiyacınızın sıklığı nedir?
HİÇ BİRİNDE |
0 |
5'DE BİRİNDEN AZ |
1 |
YARISINDAN AZ |
2 |
HEMEN HEMEN YARISI |
3 |
YARISINDAN FAZLA |
4 |
HEPSİNDE |
5 |
İdrar yaparken birkaç kez durup tekrar başlama sıklığınız nedir?
HİÇ BİRİNDE |
0 |
5'DE BİRİNDEN AZ |
1 |
YARISINDAN AZ |
2 |
HEMEN HEMEN YARISI |
3 |
YARISINDAN FAZLA |
4 |
HEPSİNDE |
5 |
İdrarınızı tutmakta ne sıklıkta güçlük çektiniz?
HİÇ BİRİNDE |
0 |
5'DE BİRİNDEN AZ |
1 |
YARISINDAN AZ |
2 |
HEMEN HEMEN YARISI |
3 |
YARISINDAN FAZLA |
4 |
HEPSİNDE |
5 |
Ne sıklıkla idrarınızın akış gücünde azalma hissettiniz?
HİÇ BİRİNDE |
0 |
5'DE BİRİNDEN AZ |
1 |
YARISINDAN AZ |
2 |
HEMEN HEMEN YARISI |
3 |
YARISINDAN FAZLA |
4 |
HEPSİNDE |
5 |
İdrar yapmaya başlamak için ne sıklıkta zorlandınız yada ıkındınız?
HİÇ BİRİNDE |
0 |
5'DE BİRİNDEN AZ |
1 |
YARISINDAN AZ |
2 |
HEMEN HEMEN YARISI |
3 |
YARISINDAN FAZLA |
4 |
HEPSİNDE |
5 |
GEÇEN AY BOYUNCA GENEL OLARAK...
Yatmaya gittikten sabah kalkana kadar bir gecede kaç kere idrar yapmak üzere kalktınız?
HİÇ |
0 |
1 KERE |
1 |
2 KERE |
2 |
3 KERE |
3 |
4 KERE |
4 |
5 YA DA DAHA FAZLA |
5 |
DEĞERLENDİRME : 0-7 HAFİF 8-19 ORTA 20-35 ŞİDDETLİ
BPH Komplikasyonları Nelerdir ?
Akut idrar retansiyonu (ani idrar tıkanması) : Doğrudan cerrahi tedavi planlanabilir.
İdrar yolu enfeksiyonu : İdrar yaparken ağrı ve yanmaya neden olabilir. İlaçlarla düzelmiyorsa cerrahi tedavi gerekebilir.
Mesane taşları : Enfeksiyon, mesane irritasyonu, kanama ve idrar akışında tıkanmalara neden olur.
Mesanede fonksiyon bozukluğu : Tıkanıklık (BPH) nedeniyle mesanenin uzun süre tam boşaltılamamasına bağlı mesane adelesi yorulmaya başlar ve hasta idrar yapmaya çalışırken yeterince kasılamayabilir. Bu yorulma aşırı derecede olursa tıkamaya yol açan prostatın ameliyatla ortadan kaldırılması sonrasında bile hasta rahat idrar yapamayabilir.
Böbrek hasarı : Prostat büyümesi olan hastalarda görülebilen sık idrar yolu enfeksiyonları, rahat idrar yapamamaya bağlı üst idrar yollarının içinde artan basınç nedeniyle böbreklerde harabiyet başlayabilir.
Prostat Büyümesinde Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Hastadaki bulguların şiddeti, ek problemlerin varlığı, hastanın yaşı yanında prostatın büyüklüğü, şekli de tedavi kararında etkilidir.
Aslında her hastada uygulanması ideal olan bir tedavi yöntemi yoktur. Her hasta ayrı bir olgu olarak değerlendirilmeli ve tedavi yöntemleri konusunda hastanın bilgilendirilmesi sonrası nasıl bir yol izleneceğine beraber karar verilmelidir.
Prostatın idrar yolunu tıkamaya başlamasının erken dönem bulguları bir dönem ilaç tedavileri ile giderilebilir. Ancak ilaca rağmen şikayetler bir süre sonra tekrar görülmeye başlar ya da baştan itibaren şiddetli düzeyde ise, örneğin hastanın idrar yapamaz hale gelme gibi durumları söz konusu ise ilaç tedavisi denenmeden doğrudan operasyon planlanır.
İlaç Tedavisi
Cerrahi bir girişim gerektirecek şiddette olmayan, hafif ve orta derecede şikayetleri olan hastalarda kullanılır. Genellikle hastaları bir süreliğine rahatlatırlar. Ancak daha sonra ilaç kullanımına rağmen şikayetlerin tekrar başlaması ve ilerlemesi girişimsel tedavileri gerektirir.
İki grup ilaç bu amaçla kullanılmaktadır :
Alfa blokerler mesane boynu ve prostatın içinden geçen idrar yolu parçası çevresindeki adele liflerini gevşeterek hastaların rahat idrar yapmalarına yardımcı olurlar. Günümüzde birbirlerine yakın etkili 4 ayrı alfa bloker ilaç (etken maddeleri doxazosin, terazosin, tamsulosin, alfuzosin) bu amaçla kullanılmaktadır. Normal boyuta yakın yada hafif büyümüş prostatlarda daha etkindirler. Etkileri birkaç gün içinde görülmeye başlanır. Tansiyon düşürücü yan etkileri nedeniyle hipertansiyon hastalarında rahatlıkla ve tercih edilerek kullanılabilirler. Ancak kullandıkları başka tansiyon ilaçları varsa mutlaka ilaç ve doz ayarlamalarına dikkat edilmelidir. Tansiyon düşürücü etki dışında baş ağrısı, baş dönmesi, sersemlik, burun akıntısı gibi yan etkiler de gözlenebilir. Sildenafil, vardenafil ve tadalafil gibi erektil fonksiyon bozukluğu olanlarda önerilen ilaçlarla birlikte kullanımı ile tansiyon çok daha fazla düşebilir. Mutlaka doktora danışılmalıdır.
5-alfa redüktaz enzim inhibitörleri prostatın boyutlarını biraz küçültür. Özellikle iri prostatlarda daha etkindir. Etkinliğinin ortaya çıkması altı ay - bir seneyi bulabilmektedir. Günümüzde birbirine yakın etkili iki ayrı enzim inhibitörü ilaç (etken maddeleri finasteride, dutasteride) bu amaçla kullanılmaktadır. Kan PSA değerlerini düşürdüğünden prostat değerlendirmesi için başka bir üroloji uzmanına gidilirse bu ilacın kullanılmakta olduğu mutlaka söylenmelidir. Yan etkileri nadirdir. Ancak ereksiyon problemleri, cinsel istek azlığı, meni miktarında azalma gibi etkiler gözlenebilir.
Kombinasyon tedavileri her iki ilaç grubunun beraber kullanılmasıdır. İri prostatlı hastalarda uygulanabilir.
Cerrahi Yöntemler
Çoğu hasta cerrahi girişim öncesi bir süre ilaç tedavilerini kullanmıştır. Şikayetleri ciddi boyutta olan hastalarda doğrudan ameliyat kararı verilebilir. Geçirilme ihtimali olan ameliyat yöntemlerini hasta ve doktoru karşılıklı olarak ayrıntılı konuşmalıdır.
"Cerrahi tedaviler"le prostatın büyüyen ve idrar yolunu tıkayan bez yapısını ortadan kaldırmaya yönelik, üroloji uzmanları tarafından uygulanan ameliyatlar kastedilmektedir. Bu yöntemlerle hastaların operasyon sonrası hemen rahatlamaları söz konusudur.
Aşağıdaki durumlarda genellikle doğrudan cerrahi tedavi kararı verilmektedir :
- İdrar yollarının tıkanması (hastanın idrar yapamaz hale gelmesi)
- İlaç tedavisine ve minimal invaziv yöntemlere cevap vermeyen hastalar
- İdrarda kanama olması ve sürmesi
- Mesane taşlarının varlığı
- Sık idrar yolu enfeksiyonu geçirmek
- İdrar yolunda uzun süre devam eden tıkanıklığa bağlı böbrek hasarı başlamışsa
- Greenlight Lazer
Yüksek lazer enerjisi kullanılarak prostatın buharlaştırılması şeklinde uygulanan bir ablasyon (ortadan kaldırma) yöntemidir. İkibinli yılların başlarından itibaren 60-80 wattlık KTP lazerlerin kullanımıyla başlayan ve prostatın buharlaştırılarak yok edilmesine dayanan bu yöntem geçen yıllar içinde özellikle ameliyat sonrası dönemin rahatlığı nedeniyle hastalar tarafından sıklıkla tercih edilir hale gelmiştir.
Artık çok daha kısa süreler içinde yaşadığımız teknolojik yenilenmelerin de etkisiyle günümüzde 120 wattlık modelleri (HPS) kullanıma girmiştir. Önceki modellere göre daha kısa sürede çok daha fazla doku buharlaştırma avantajına sahip bu cihazların yüksek gücü deneyimli ellerde kontrollü bir şekilde kullanıldığında lazer tedavilerinde yeni bir sayfa açacak derecede etkinlik sunmaktadır. Ameliyat sonrası hastalar aynı gün kateterleri çekilerek taburcu olabilmektedirler. Nadiren aşırı derecede yorgun mesanesi olan hastalarda (örneğin; bazı şeker hastalarında) kateterin bir süre kalması gerekebilir.
Normal şartlarda hastalar ameliyat sonrası 2-3 gün içinde masa başı iş yapmaya, araç kullanmaya başlayabilmektedirler. Genellikle 15 gün içinde tamamen normal yaşantıya, cinsel aktiviteye dönülür. Meninin dışarı çıkmama ihtimalinin TUR ameliyatı sonrasına göre çok daha düşük olduğu yönündeki değerlendirmelerin nedenleri konusunda hastalar doğru bilgilendirilmelidir.
Greenlight Lazer ameliyatı öncesi hastaların mutlaka prostat kanseri yönünden incelemelerinin yapılmış olması gerekir. Aspirin, Coumadin benzeri kan sulandırıcı alma zorunluluğu olan, anestezi ve ameliyat riski yüksek hastalarda ideal bir tedavi yöntemi olarak göze çarpmaktadır. Çok iri olmayan prostatlarda daha uygun bir tedavi olarak kabul edilmesine rağmen deneyimli ellerde iri prostatların tedavisinde de kullanılmaktadır.
Greenlight operasyonu öncesi ve sonrası kılavuzu için tıklayınız
- Transuretral Prostat Rezeksiyonu (TUR-P)
BPH tedavisinde en sık kullanılan tedavi yöntemidir. Genel anestezi altında veya belden aşağısı uyuşturularak (spinal anestezi) yapılır. Ameliyatın ertesi günü hastalar bol sıvı almaya ve genellikle öğleden sonra yavaş yavaş ayağa kalkıp dolaşmaya başlarlar. İkinci gün sabahı kateterleri alındıktan sonra idrar yapmaları gözlenerek taburcu edilirler. Tamamen normal yaşantıya, cinsel aktiviteye dönmek için yaklaşık 45 günlük bir sürenin geçmesi beklenmelidir. Bu ameliyat sonrasında da %75 oranında meninin dışarı çıkışı gözlenmez.
- Açık Prostat Ameliyatları
Günümüzde artık oldukça iri prostatların tedavisinde tercih edilmektedir. Bunun dışında herhangi bir komplikasyon geliştiğinde, mesanede açık cerrahi ile onarım gerektiren divertikül (dışa doğru balonlaşma) gibi durumların varlığında, iri mesane taşlarının kırılarak çıkarılmasının zor olduğu durumlarda açık ameliyatlar tercih edilmektedir. Açık ameliyatta üroloji uzmanı genellikle göbek altından bir kesi yaparak prostata ulaşır ve içindeki büyümüş bez yapıyı çıkartır. Bu ameliyatlar sonrasında meni büyük oranda orgazm sırasında dışarı atılamaz, geri mesane içine doğru boşalır (retrograd ejakülasyon).
