Bizden Haberler

Şehir Yaşamında İşitme Sağlığını Olumsuz Etkileyen Sesler

Gürültü istenmeyen seslere verilen isimdir. Gürültükirliliği ya da ses kirliliği, insan veya hayvan yaşamını olumsuz etkileyen, dengesini bozan her türlü insan, hayvan ya da makine kaynaklı ses oluşumudur. Gürültü kirliliğinin en yaygın biçimlerinden biri, özellikle motorlu araçların neden olduğu kirliliktir. Çevresel ses kirliliği hava kirliliğinin bir formu olup halk sağlığını tehdit etmektedir. Geçmişle kıyaslandığında, günümüzde gürültü kirliliği daha yaygındır ve etkisi daha şiddetlidir.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre gürültü kirliliğinin sağlığı tehdit edici yan etkileri 7 kategoriye ayrılmıştır. Bunlar; işitme bozukluğu, sözel iletişim bozukluğu, uyku bozuklukları, kardiyovasküler bozukluklar, mental bozukluklar, iş performansında azalma, negatif sosyal davranışlar ve rahatsızlık reaksiyonları olarak sayılabilir. Çevresel gürültünün yarattığı bir başka olumsuzluk ise günlük hayatta önemli olan akustik sinyalleri maskelemesidir. Kapı zilleri, telefon melodileri, saat alarmları, yangın alarmları ve benzeri sesler önemli akustik sinyallerdir.

Normal konuşma basıncı yaklaşık 50 dB civarındadır. Küçük bir odada 35 dB civarındaki gürültü konuşmanın anlaşılabilirliğini bozmaktadır. Genel kanı 70 dB'in altındaki seslerin işitme üzerine olumsuz etkilerinin olmadığı yönündedir. 85 dB'in üzerinde 8 saati aşan maruziyet tehlikelidir. 85 dB kabaca yoğun bir trafik gürültüsünde hissedilen değerdir. Gürültünün yol açacağı işitme problemlerine kulak çınlaması da eşlik edebilir. Gürültüye bağlı işitme kayıpları büyük oranda 4000 Hz civarında gerçekleşmektedir.

Boş zamanlarda 70 dB veya altında gürültüye maruz kalmanın, ömür boyu maruziyette bile işitme kaybına yol açmayacağı düşünülmektedir.  Erişkinlerde iş yerinde bir seferde maruz kalınabilecek gürültü limiti 140 dB dir. Aynı oran boş zamanlarda maruz kalınan çevresel gürültü için de geçerlidir. Çocuklar söz konusu olduğunda bu rakamlar değişmektedir. Çocukların gürültülü oyuncaklarla oynama alışkanlığı göz önünde bulundurulursa bir seferde maruz kaldıkları gürültü şiddeti 120 dB'i geçmemelidir.

Dünya üzerinde gürültüye bağlı işitme bozuklukları en sık geri dönüşümsüz mesleksel tehlikedir. Yaklaşık 120 milyon insanın çeşitli seviyelerde işitme güçlüğü çektiği tahmin edilmektedir. Gelişen ülkelerde ise sadece mesleksel değil çevresel gürültü de artmış işitme bozukluklarından sorumludur. Erkek ve kadınlar gürültü bağımlı işitme bozuklukları için eşit riske sahiptir.

Havaalanlarına yakın oturanlarda, gürültülü caddelerde oturanlarda, işyerinde yüksek sese maruz kalanlarda, gürültü birçok geçici veya kalıcı fizyolojik fonksiyon bozukluklarına yol açabilir. Uzun süreli maruziyet sonrasında bazı popülasyonlarda hipertansiyon ve iskemik kalp hastalığı gibi kalıcı rahatsızlıklar gelişebilir. Bu etkilerin büyüklük ve süresi kişilerin yaşam stilleri ve bulundukları çevrenin koşulları ile ilişkilidir. Özellikle sesler tanıdık olmadığında veya ani başladığında refleks cevaplar ortaya çıkarabilir.

Gürültü kirliliğinin mental hastalıklarla direkt ilişkili olmadığı ancak latent mental hastalıkların aktivasyonuna sebep olabileceği gösterilmiştir. İşyerinde yüksek ses, nörotik hastalıklara sebep olabilir.

Özellikle işçi ve çocuklarda gürültünün kognitif performans üzerine olumsuz etkisi mevcuttur. Okuma, dikkat, problem çözme ve hatırlama gürültünün etkilediği başlıca kognitif fonksiyonlardır. Havaalanlarına yakın okullarda belirgin performans düşüklükleri gözlemlenmiştir. Daha gürültülü ortamlarda bulunan çocuklarda stres hormon seviyeleri yüksek bulunmuştur.

Erişkin ve çocuklarda müzik kulaklıklarının yarattığı işitme bozukluklarından kaçınmak için 24 saatlik ortalama ses seviyesi 70 dB'i aşmamalıdır. Günlük 1 saatlik maruziyet 85 dB'i geçmemelidir. Şehir yaşamında günlük ortalama gürültü seviyeleri kaynaklarına göre tablo 1'de listelenmiştir.

Şehir yaşamında gürültünün insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini engellemek için; havaalanları ve gürültü kaynağı olan iş yerlerinin yerleşim alanlarının dışında kurulması, çalışırken gürültü çıkaran makinelere ses yalıtımı sağlayan düzenekler takılması, motor egzozlarına susturucu takılması ve gereksiz korna çalınmasının önlenmesi, binalarda çift cam, duvar ve tavanlarda ses yalıtımı yapılması gibi önlemler alınabilir. Ayrıca insanlar, gürültünün zararları ve önlenmesi konusunda bilinçlendirilmelidir.