Damar sertliği nedir?

Atardamarların iç tabakasının değişik nedenlerden dolayı fonksiyonunun bozulması veya hasarı sonucu kolesterol, kireç, bazı kan elemanlarının damarın iç ve orta tabakasında birikerek damarın sertleşmesi, daralması (plak) ve daha sonrada tam tıkanmasıyla ortaya çıkan yaygın bir damar hastalığıdır.

Batı toplumlarında tüm ölümlerin % 40 ila 50'si damar sertliği sonucudur. Bu oran vücuttaki her türlü kanserlere bağlı ölümlerin toplamının iki katından fazlası demektir. Yaşayan hastalarda da çok önemli sakatlıklara neden olmaktadır. Bu sakatlıkların da yarattığı sosyoekonomik sorunlar çok büyük boyutlara ulaşmaya başlamıştır..

Damar sertliğini ortaya çıkaran risk faktörleri nelerdir ?

Damar sertliğinin ortaya çıkmasında veya ilerlemesinde etkili olan birçok faktör vardır. Damar sertliğini olumsuz etkileyen faktörler şöyle özetlenebilir:

• Yüksek yaş (50 yaşın üzeri)
• Cins faktörü - erkek
• Kalıtım (ailede damar sertliği)
• Yüksek tansiyon
• Erken veya daha sonra ortaya çıkan  diyabet
• Sigara kullanımı
• Yüksek kolesterol seviyesi
• Az hareket ve obezite

Damar sertliği hangi damarları tutar ve bulguları nelerdir ?

Kalp damarlarını tutarsa; kalp ağrısına (anjin), enfarktüse, boyun damarlarını tutarsa; geçici veya kalıcı inmeye, böbrek damarlarını tutarsa; tedavisi zor yüksek tansiyona veya böbrek yetmezliğine; karın veya göğüs içi büyük damarı tutarsa balonlaşma (aort anevrizması) ve patlamaya; bacak damarlarını tutarsa yürüme ağrısına, yaraya, gangrene ve bacak kaybına neden olabilir. Belirtiler ortaya çıkmadan önce tanı konulabilirse tedavi ile inme, böbrek yetmezliği, anevrizma ve bacak sorunları önlenebilir.

Kalp damarlarındaki damar sertliğine bağlı anjini olan veya kalp enfarktüsü geçirmiş hastalarda boyun,böbrek ve bacak damarlarının tutulma  oranı   nadir değildir.

Varis hastalığının damar sertliği ile hiçbir ilgisi yoktur. Nadiren ileri vakalarda bacakta kapanmayan yaraya neden olsa bile genellikle kozmetik problem ve bacaklarda şikayet dışında büyük bir tıbbi sorun yaratmaz..

Damar sertliği ne sıklıkla görülür ?

Batı ülkelerinde her yıl 1000 kişiden 6 kişi ani  kalp krizi geçirmektedir. Bunun yanısıra 1000 kişiden 7 sinde henüz şikayet göstermemiş kalp damar sertliği bulunmaktadır. Bu hastalarında en az % 30 unda diğer damarlarda (boyun,aort,böbrek ve bacaklar) hastalık bulunduğu gösterilmiştir. Kalp damarlarından şikayeti olan hastaların damar cerrahi merkezlerinde diğer damarlarının incelenmesi, yani damar sertliği taramasına girmesi batı ülkelerinde damar cerrahları tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır.

Yine Batı ülkelerinde, her yıl 1000 kişiden 3-4 kişi inme geçirmektedir.  Bu hastaların % 25 inde inme nedeni boyun damarlarında olan damar sertliğine bağlı aşırı darlıktır.

Aort anevrizması ve böbrek damarlarında darlık ise 60 yaşın üzerindeki insanların % 6-8 inde görülmektedir. Bacak damarlarındaki darlık ve tıkanıklıklar, 55 ile 74 yaş gurubunda % 15 oranında ortaya çıkmaktadır..

Damar sertliğinin erken tanısı nasıl konur?

Kalp dışı damar sertliği ve aort anevrizmasının erken tanısı için en uygun yöntem  damar ultrasonudur. Kısa sürede ağrısız yapılan bu inceleme  tecrübeli ellerde çok güvenilir sonuç vermektedir..

Kimlere ultrason taraması yapılmalıdır ?

50 yaş üzeri en az bir risk faktörü bulunan insanlara herhangi bir şikayetleri olmasa bile uygulanmalıdır. .

Erken tanı sonucu damar sertliğinin tedavi sonuçları nasıldır ?

Damar ultrasonu ile erken dönemde tespit edilirse çoğunlukla ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin ortadan kaldırılmasıyla ameliyata gerek kalmaz. Bu şekilde kontrol altında bulunan hastalardaki beklenen yaşam süresi neredeyse damar sertliği olmayanlar kadar uzun olabilir.

İlerlemiş vakalarda boyun, böbrek, aort ve bacak damarlarına gerekirse uygulanan cerrahi veya balon girişimlerin sonuçları tecrübeli merkezlerde  çok yüz güldürücüdür. .

Damar sertliğine yakalanmamak için ne yapmamız gerekir ?

Sigara içmemek, egzersiz, dengeli Akdeniz tipi diyet  ve kiloların verilmesi bizleri hastalıktan koruyacaktır. Hareketlilik, damar sertliğinden korunmada ve yakalananlarda da hastalığın ilerlememesi için alınacak en önemli tedbirlerden biridir. Yüksek tansiyonun  diyabetin ve yüksek kolesterolün erken tanı ve tedavisi de korunma açısından çok önemlidir. Bu önlemler, erken veya geç belirtileri ortaya çıkmış hastalarda mutlaka uyması gereken çok önemli hususlardır. Genetik yatkınlık olsa bile, bu önlemler ya hastalığın çok geç çıkmasına yada çıksa bile daha iyi seyretmesine yardımcı olacaktır.